مقدمه :
بیشتر کسانی که در آستانه ازدواج قرار می‌گیرند، ساعت‌ها درباره شخصیت طرف مقابل حرف می‌زنند. از خانواده، دوستان و آشنایان می‌پرسند: «آدم صبوری است؟ مسئولیت‌پذیر است؟ زود عصبانی می‌شود؟ قابل اعتماد است؟»
این پرسش‌ها مهم‌اند؛ اما یک پرسش مهم‌تر معمولاً بی‌پاسخ می‌ماند:
«شناخت شخصیت پیش از انتخاب شریک زندگی؟»
شکاف دانشی بسیاری از افراد دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود؛ ما تصور می‌کنیم شناخت شخصیت، ابزاری برای ارزیابی طرف مقابل است، در حالی که پیش از آن، باید آینه‌ای برای شناخت خودمان باشد.
چند هفته مانده به مراسم عقد، «محمد» و «ندا» برای آخرین جلسه مشاوره پیش از ازدواج به مرکز مشاوره مراجعه کردند.
مشاور از هر دو خواست روی برگه‌ای بنویسند: «سه ویژگی شخصیتی که زندگی با من را آسان می‌کند و سه ویژگی که ممکن است زندگی با من را دشوار کند.»
محمد در کمتر از دو دقیقه پاسخ خود را نوشت.
«مسئولیت‌پذیرم، سخت‌کوشم و خانواده‌دوستم.»
اما وقتی نوبت به قسمت دوم رسید، مدت‌ها خودکارش روی کاغذ ثابت ماند.
ندا هم تقریباً همین وضعیت را داشت.
او ویژگی‌های خوبش را با اطمینان نوشت؛ اما وقتی قرار شد از نقاط ضعفش بنویسد، فقط یک جمله نوشت:
«فکر می‌کنم نقطه ضعف خاصی ندارم.»
مشاور لبخندی زد و گفت:
«انسانی که نقاط ضعفش را نمی‌شناسد، معمولاً اولین کسی است که از اشتباهات خودش غافل می‌شود.»
آن روز، جلسه مشاوره درباره شناخت یکدیگر نبود؛ درباره شناخت خودشان بود.
شخصیت هر انسان، فقط مجموعه‌ای از ویژگی‌های خوب نیست. هرکدام از ما، در کنار توانایی‌ها و نقاط قوت، الگوهای رفتاری، حساسیت‌ها، ضعف‌ها و عادت‌هایی داریم که اگر آن‌ها را نشناسیم، ممکن است در زندگی مشترک به منشأ بسیاری از اختلاف‌ها تبدیل شوند.
ممکن است فردی بسیار مهربان باشد، اما در زمان عصبانیت نتواند احساساتش را مدیریت کند وهرچه به دهانش میرسد به همسرش،بگوید وحرمت او و زندگی را بشکند.
شخص دیگری شاید مسئولیت‌پذیر باشد، اما نتواند گفت‌وگوی مؤثر برقرار کند.
گاهی فردی به‌شدت منظم است، اما انعطاف‌پذیری کمی دارد و هر تغییر کوچکی او را مضطرب می‌کند.
هیچ‌کدام از این ویژگی‌ها به‌تنهایی به معنای مناسب یا نامناسب بودن برای ازدواج نیست؛ آنچه اهمیت دارد، شناخت آن‌ها و تلاش برای مدیریتشان است.
یکی از بزرگ‌ترین خطاها این است که تصور کنیم شخصیت ما بعد از ازدواج، خودبه‌خود تغییر خواهد کرد.
ازدواج، معجزه‌ای برای اصلاح شخصیت نیست.
اگر امروز مسئولیت اشتباهاتم را نمی‌پذیرم، اگر در گفت‌وگو فقط به دنبال اثبات خودم هستم، اگر انتقاد را حمله شخصی تلقی می‌کنم یا از بیان احساساتم فرار می‌کنم، احتمال زیادی وجود دارد که همین الگوها را با خود وارد زندگی مشترک کنم.
شناخت شخصیت یعنی بدانم در شرایط فشار چگونه رفتار می‌کنم.
بدانم هنگام اختلاف، سکوت می‌کنم یا پرخاش؟آیا بلدم واکنش درست در خشم و فشار از خودم بروز دهم؟
زود می‌بخشم یا کینه را در ذهنم نگه می‌دارم؟
از گفت‌وگو فرار می‌کنم یا برای حل مسئله تلاش می‌کنم؟
آیا مسئولیت رفتار خودم را می‌پذیرم یا همیشه دیگری را مقصر می‌دانم؟
پاسخ صادقانه به این سؤال‌ها، ارزشمندتر از حفظ کردن ده‌ها معیار برای انتخاب همسر است.
زیرا شخصیت من، هر روز در کنار همسر آینده‌ام حضور خواهد داشت؛ نه تصویری که در دوران آشنایی از خودم نشان داده‌ام.
یکی دیگر از نشانه‌های بلوغ شخصیتی، توانایی پذیرش تغییر است.
هیچ زندگی مشترکی بدون اختلاف، سوءتفاهم یا فشارهای روزمره نیست.
آنچه یک رابطه را حفظ می‌کند، کامل بودن دو انسان نیست؛ بلکه آمادگی آن‌ها برای یادگیری، اصلاح رفتار و رشد در کنار یکدیگر است.
⚖ نکته حقوقی
قانون مدنی ایران در ماده ۱۱۰۳ مقرر می‌دارد که زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگر هستند. همچنین ماده ۱۱۰۴ بر همکاری و معاضدت زوجین در استحکام خانواده تأکید می‌کند.
حسن معاشرت، تنها یک تکلیف قانونی نیست؛ ریشه در ویژگی‌های شخصیتی افراد دارد. احترام، گفت‌وگو، کنترل خشم، مسئولیت‌پذیری و پذیرش تفاوت‌ها، رفتارهایی هستند که پیش از ازدواج باید در شخصیت هر فرد تقویت شوند. قانون می‌تواند تکلیف را بیان کند، اما اجرای آن، به بلوغ شخصیتی و شناخت هر انسان از خودش وابسته است.
شاید پیش از آنکه از خود بپرسیم «آیا این فرد برای زندگی با من مناسب است؟»، بهتر باشد لحظه‌ای مکث کنیم و سؤال مهم‌تری را از خود بپرسیم:
«اگر کسی قرار باشد تمام عمر با شخصیت من زندگی کند، آیا من برای او همراهی قابل اعتماد، مسئولیت‌پذیر و قابل گفت‌وگو خواهم بود؟»
شاید پاسخ صادقانه به همین یک سؤال، آغاز انتخابی آگاهانه‌تر و آینده‌ای آرام‌تر باشد.