در جستوجوی خویش، پیش از جستوجوی دیگری
مقدمه:
در میان هیاهوی تصمیمهای روزمره،چه بسیار که برای گزینش کالایی ناچیز یا شغلی گذرا، روزها و هفته ها به پرسش و پژوهش مینشینیم؛ اما آنگاه که پای بزرگترین تصمیم زندگی به میان می آید، نگاهمان را چنان به افق دیگری میدوزیم که تصویر خویش را از یاد میبریم. غافل از اینکه نخستین پرسش بنیادین در آستانهٔ پیوند،من کیستم؟است.بسا لغزشهای ژرف در انتخاب همسر نه از ناشایستگی افراد، که از ناشناختگی هامان با خویشتن، نیازهای اصیل، ارزشها و چشمانداز زندگیمان ریشه میگیرد.
سارا بیست وهشت ساله داشت. ماهها از آشناییش با جوانی که آهنگ ازدواج با او داشت میگذشت. هر بار که سخن از معیارهایش به میان میآمد، واژه هایش نقش دیگری را ترسیم میکرد: شغلی آبرومند،اخلاق،خاندانی ریشه دار، آینده ای مطمئن. در یکی از جلسات مشاوره، مشاور پرسشی در برابرش نهاد: « چقدر برای ازدواج آماده ای؟» سکوت بر لبان سارا نشست. در آن دم دریافت که سالهاست معمار تصویر همسر آینده است، اما هرگز از خویش نپرسیده که در اندرون خویش جویای کدام زیستن است، چه ارزشهایی در جانش ریشه دوانده، در پیوند مشترک چه مسئولیتی بر دوش میگیرد، و بنیاد ازدواج را بر چه شالودهای مینهد. آن روز حقیقتی روشن در جانش تابید: تا خودم را نشناسم، ره به شناخت دیگری نخواهم برد.
خودشناسی یعنی دیدن تصویری که از زندگی مشترک که در آینهٔ ذهن خویش ساخته ایم. آیا این تصویر، زاییدهٔ اندیشه ورزی، تجربهٔ زیسته و واقع بینی است، یا برآمده از رؤیاهای سینما، هیاهوی شبکه های اجتماعی و نجواهای دست نیافتنی اطرافیان؟ خودشناسی یعنی چه معیاری از زیستن را خواهانیم؛ آرامش را خوشتر میداریم یا هیجان را؟ استقلال را گوهری گران میپاییم، یا دل در گرو وابستگی داریم؟
پیشرفت و ترقی کنار همسرمان چه جایگاهی درافق فردای ما دارد؟ پاسخ به این گونه پرسشها میتواند رهنمای شناخت خویش باشد.
.چه بسیار کسان که فهرستی بلند از انتظارات میآرایند، اما کمتر از خود میپرسند: من چه نقشی برای ساختن این بنای مشترک خواهم آورد؟ باید پرده از تفاوت نیازهای راستین و خواسته های زودگذر برگرفت؛ امنیت، احترام، اعتماد و تفاهم ستونهای استوار زندگی اند، حال آنکه بسیاری از خواسته ها رهاورد هیجانهای لحظه ای، نگاههای سنجشگر دیگران، یا فشار اجتماعی اند که بر شانه هایمان سنگینی میکنند.
و پرسشی ژرف و ناگزیر: آیا ازدواج را برای ساختن میخواهیم، یا برای گریز؟
گریز از تنهایی، گریز از فشار خانواده، گریز از دشواریهای مالی یا شرایط ناخرسند کنونی.
و سرانجام، شاید مهمترین پرسش این باشد: آیا خود، شایستهٔ آن صفاتی هستیم که از همسر آینده انتظار دارم؟ اگر خواهان صداقت، احترام، مسئولیت پذیری و گفتگو هستیم، باید پیش از هر کس، این گوهرها را در آینهٔ جان خویش بپرورانیم.
⚖️ نکته حقوقی
و اینک سخن قانون، که ازدواج را نه برآوردن تمناهای یکسویه، که در ساخت درست بنیان خانواده میداند.
نکاح در چشم قانون، تنها پیوند دلها نیست؛ پیمانی است حقوقی که بر دو ستون «قصد» و «رضا» استوار می‌شود. ماده ۱۰۶۲ قانون مدنی، وجود قصد و رضای طرفین را شرط درستی این پیمان میداند و ماده ۱۰۶۳، رضایی را معتبر می‌شناسد که آگاهانه، آزادانه و به دور از هرگونه فشار یا شتابزدگی ابراز گردد. این دو ماده، در نگاه نخست، مرزهای صوری یک قرارداد را ترسیم میکنند؛ اما در لایه‌ای ژرف‌تر، ما را به پرسشی اساسی فرامی‌خوانند: آنچه به نام «تصمیم» از آن یاد می‌کنیم، آیا حقیقتاً از دل اراده‌ای روشن و خواستی آگاهانه برخاسته، یا تنها سایه‌ای است از هیجانات، نجواهای دیگران و باید و نبایدهایی که به غلط، صدای خویش می‌پنداریم؟ پیش از آنکه بپرسیم «چه کسی را بر میگزینم؟»، قانون آهسته در گوش جانمان زمزمه می‌کند: «آیا خود، با چراغ آگاهی از خویش به این راه گام می‌نهی؟».
شناخت خویش، نه توصیه‌ای اخلاقی، که پیش‌شرط همان قصد و رضای آگاهانه‌ای است که قانون، شالوده‌ی ازدواج را بر آن بنا مینهد. و هر قدر این شناخت ژرف‌تر باشد، پیوندی که بسته می‌شود، نه فقط در ترازوی قانون، که در ترازوی زندگی نیز وزین‌تر خواهد بود.
این عبارت حقوقی، خود گواه آن است که ازدواج، مسئولیتی آگاهانه است که جز با شناخت واقع بینانه از خویشتن و توانایی ها و اهداف خویش، به شایستگی پذیرفته نخواهد شد.
بیگمان، خودشناسی سندی تضمین شده برای کامیابی پیوند نیست، اما فروگذاشتن آن، بی چون وچرا، سایهٔ گزینش های ناسنجیده را بر سر این پیمان سنگین تر میسازد.
جمع‌بندی:
یادمان باشد،هرچه ژرفای نگاهمان به درون خویش فزونتر گردد، انتخابی آگاهانه تر، مسئولانه تر و همخوانتر با آهنگ زندگی در پیش خواهیم داشت.